Próby wątrobowe: co oznaczają podwyższone ALT, AST i GGTP?

Ten poradnik ma charakter ogólnej informacji i nie zastępuje porady lekarskiej. Zakresy referencyjne różnią się między laboratoriami – zawsze porównuj swój wynik z normą wydrukowaną na własnym wyniku, a nieprawidłowe wartości omów z lekarzem.

Próby wątrobowe i ich normy to grupa badań krwi oceniających wątrobę. Niektóre z nich, jak ALT (ALAT) i AST (AspAT), to enzymy uwalniane przy uszkodzeniu komórek wątroby; inne, jak ALP (fosfataza zasadowa), GGTP i bilirubina, odzwierciedlają stan dróg żółciowych; albumina pokazuje, jak dobrze wątroba wytwarza białka. Układ wyników często mówi więcej niż pojedyncza liczba.

Typowe normy u dorosłych

Normy prób wątrobowych różnią się między laboratoriami bardziej niż w przypadku większości innych badań. Kieruj się zakresem wydrukowanym na swoim wyniku; poniżej podajemy typowe przykłady.

Najczęstsze przyczyny podwyższonych prób wątrobowych

• Stłuszczenie wątroby (MASLD, dawniej NAFLD) – najczęstsza przyczyna w Europie, związana z nadwagą, cukrzycą typu 2 i wysokimi trójglicerydami. ALT jest zwykle wyższe niż AST.
• Alkohol – typowo podwyższa GGTP; stosunek AST:ALT powyżej 2 sugeruje alkoholowe uszkodzenie wątroby.
• Leki i suplementy – statyny, antybiotyki, wysokie dawki paracetamolu, preparaty ziołowe i dla sportowców.
• Wirusowe zapalenie wątroby (B, C, rzadko A lub E) – w fazie ostrej może powodować bardzo wysokie ALT.
• Problemy z drogami żółciowymi – kamica żółciowa lub zwężenie dróg żółciowych podwyższają ALP, GGTP i bilirubinę.
• Inne przyczyny – uraz mięśni lub ciężki trening (AST), celiakia, choroby tarczycy, hemochromatoza i autoimmunologiczne choroby wątroby.

Podwyższona ALP przy prawidłowym GGTP zwykle pochodzi z kości, a nie z wątroby – na przykład u rosnących nastolatków, po złamaniu lub przy niedoborze witaminy D. Lekko podwyższona bilirubina przy pozostałych wynikach w normie to często zespół Gilberta, nieszkodliwa dziedziczna cecha.

Kiedy wynik jest za wysoki?

• Poniżej 2–3-krotności górnej granicy normy – często; powtórz badanie i poszukaj przyczyny (masa ciała, alkohol, leki, badania w kierunku WZW).
• 3–10-krotność górnej granicy normy – wymaga wkrótce oceny lekarskiej.
• Ponad 10-krotność górnej granicy normy lub jakikolwiek wzrost z żółtaczką – wymaga pilnej oceny.

Kiedy iść do lekarza?

Z każdym utrzymującym się nieprawidłowym wynikiem prób wątrobowych zgłoś się do lekarza. Pilnie szukaj pomocy, jeśli zauważysz zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz z jasnym stolcem, silny ból brzucha, wymioty krwią, splątanie lub wyraźną senność.

Źródła

• Newsome PN et al. Guidelines on the management of abnormal liver blood tests (BSG). Gut 2018;67:6–19.
• Kwo PY et al. ACG Clinical Guideline: Evaluation of abnormal liver chemistries. Am J Gastroenterol 2017;112:18–35.
• NHS – Liver function tests and Non-alcoholic fatty liver disease: nhs.uk
• British Liver Trust – Liver blood tests: britishlivertrust.org.uk
• Pacjent.gov.pl – rządowy serwis dla pacjentów: pacjent.gov.pl