Cholesterol całkowity: jaka jest norma?

Ten poradnik ma charakter ogólnej informacji i nie zastępuje porady lekarskiej. Zakresy referencyjne różnią się między laboratoriami – zawsze porównuj swój wynik z normą wydrukowaną na własnym wyniku, a nieprawidłowe wartości omów z lekarzem.

Cholesterol całkowity – norma to pierwsza wartość, którą sprawdzamy w wynikach, ale liczą się też pozostałe frakcje. Lipidogram zwykle obejmuje cholesterol całkowity, cholesterol LDL („zły”), cholesterol HDL („dobry”) i trójglicerydy. Podwyższony cholesterol LDL przez lata odkłada się w ścianach tętnic i jest jedną z głównych możliwych do zmiany przyczyn zawału serca i udaru mózgu.

Normy cholesterolu u dorosłych

Poniższe wartości to ogólne cele dla zdrowych dorosłych stosowane przez brytyjską NHS. Polskie laboratoria najczęściej podają wyniki w mg/dl, niektóre w mmol/l – podajemy obie jednostki.

Cholesterol nie-HDL to cholesterol całkowity minus HDL. Obejmuje cały cholesterol zawarty w cząsteczkach, które mogą zatykać tętnice, i coraz częściej stosuje się go zamiast LDL.

Norma LDL zależy od Twojego ryzyka

Nie ma jednej „prawidłowej” wartości LDL dla wszystkich. Wytyczne europejskie (ESC/EAS) wyznaczają tym niższy docelowy LDL, im wyższe jest Twoje ryzyko sercowo-naczyniowe:

• Niskie ryzyko: LDL poniżej 3,0 mmol/l (116 mg/dl)
• Umiarkowane ryzyko: poniżej 2,6 mmol/l (100 mg/dl)
• Wysokie ryzyko (na przykład cukrzyca z powikłaniami narządowymi, umiarkowana choroba nerek): poniżej 1,8 mmol/l (70 mg/dl)
• Bardzo wysokie ryzyko (przebyty zawał serca lub udar, rozpoznana choroba naczyń): poniżej 1,4 mmol/l (55 mg/dl)

Lekarz ocenia Twoje ryzyko na podstawie wieku, płci, ciśnienia tętniczego, palenia, cukrzycy, czynności nerek i wywiadu rodzinnego.

Co powoduje wysoki cholesterol?

• dieta bogata w tłuszcze nasycone, mało ruchu, nadmierna masa ciała;
• hipercholesterolemia rodzinna – choroba dziedziczna, na którą wskazuje cholesterol całkowity powyżej około 7,5 mmol/l (290 mg/dl) lub LDL powyżej 4,9 mmol/l (190 mg/dl), zwłaszcza gdy w rodzinie występowała wcześnie choroba serca;
• niedoczynność tarczycy, choroby nerek lub wątroby, cukrzyca typu 2, niektóre leki;
• wysokie trójglicerydy wiążą się też z alkoholem, dietą bogatą w cukier i źle wyrównaną cukrzycą.

Jak obniżyć cholesterol

• zastąp tłuszcze nasycone (tłuste mięso, masło, śmietana, ciastka i wypieki) tłuszczami nienasyconymi (oliwa lub olej rzepakowy, orzechy, tłuste ryby);
• jedz więcej błonnika – owsianka, fasola, soczewica, warzywa i owoce;
• ruszaj się co najmniej 150 minut tygodniowo, rzuć palenie i ogranicz alkohol;
• jeśli zmiana stylu życia nie wystarcza lub Twoje ryzyko jest wysokie, lekarz może zalecić lek, na przykład statynę.

Kiedy iść do lekarza?

Omów wynik z lekarzem, jeśli cholesterol całkowity przekracza 7,5 mmol/l (290 mg/dl), LDL 4,9 mmol/l (190 mg/dl), trójglicerydy 10 mmol/l (886 mg/dl), jeśli masz cukrzycę, chorobę nerek lub serca albo jeśli bliscy krewni przeszli zawał lub udar w młodym wieku.

Źródła

• NHS – High cholesterol: nhs.uk
• Mach F et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias. Eur Heart J 2020;41:111–188.
• NICE NG238 – Cardiovascular disease: risk assessment and reduction, including lipid modification (2023): nice.org.uk
• Heart UK – Understanding your cholesterol test results: heartuk.org.uk
• Pacjent.gov.pl – rządowy serwis dla pacjentów: pacjent.gov.pl